८ हजार वर्ष पुरानो रहस्यमय साँढे चित्रकला: एससी सुमन

 

करिब आठ हजार वर्षअघि कसैले एउटा जङ्गली साँढेको पिठ्युँमा सानो मानव आकृति चित्रित गरेको थियो। यो कृतिको निर्माण क्रेट (Crete) को नोसस (Knossos) मा रहेको प्रसिद्ध ‘बुल–लिपिङ’ भित्तेचित्रभन्दा चार हजार वर्षभन्दा पनि पहिले भएको मानिन्छ।

यो दृश्य आजको टर्कीको कोन्या प्रान्तस्थित चातालहोयुक (Çatalhöyük) नामक नवपाषाणकालीन बस्तीको पाँचौँ तह (Level V) मा रहेको सजावटी संरचनाबाट प्राप्त भएको हो, जसलाई प्रायः “शिकारीहरूको मन्दिर” (Shrine of the Hunters) भनेर चिनिन्छ।

चातालहोयुक आधुनिक टर्कीको चुम्रा (Cumra) नजिक अवस्थित एक विशाल नवपाषाणकालीन बस्ती थियो। यसको पूर्वी टाकुरा (East Mound) करिब ईसा पूर्व ७४०० देखि ६२०० सम्म बसोबास गरिएको थियो भने पश्चिमी टाकुरा (West Mound) मा ईसा पूर्व ६२०० देखि ५२०० सम्म चाल्कोलिथिक संस्कृतिको विकास भएको थियो।

सन् २०१२ देखि यो स्थल युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छ। यहाँका घरहरू अत्यन्त नजिक–नजिक बनाइएका थिए, सडकहरू थिएनन्, मानिसहरू छानामाथिबाट आवतजावत गर्थे र भर्‍याङको सहायताले छानाको प्वालबाट घरभित्र प्रवेश गर्थे।

यो भित्तेचित्र सन् १९६० को दशकमा पुरातत्त्वविद् जेम्स मेलार्ट (James Mellaart) ले उत्खनन गरेको संरचना F.V.I मा फेला परेको थियो। त्यस कोठाका भित्ताहरूमा मानिस र जनावरका जीवन्त दृश्यहरूको श्रृङ्खला चित्रित थियो, जुन चातालहोयुकका उत्कृष्ट कलाकृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।

चित्रमा देखिएको “साँढे” वास्तवमा घरेलु गाईवस्तुको विलुप्त जङ्गली पूर्वज ‘औरोक्स’ (Aurochs) हो। यसको भाले प्रजाति करिब दुई मिटर उचाइसम्म पुग्ने, लामो खुट्टा, विशाल सिङ र बलिष्ठ शरीर भएको अत्यन्त शक्तिशाली जनावर थियो।

इतिहासअनुसार अन्तिम औरोक्स सन् १६२७ मा पोल्यान्डको जाक्तोरोभ (Jaktorów) वनमा मरेको थियो। राजकीय संरक्षणका बाबजुद पनि यो प्रजाति अन्ततः लोप भयो।

यस चित्रको सबैभन्दा रोचक पक्ष के हो भने यो सामान्य शिकारको दृश्य जस्तो देखिँदैन। मानव आकृतिहरूले साँढेलाई घेरेका, जिस्क्याएका वा उक्साइरहेका जस्ता देखिन्छन्। केहीका हातमा धनुष, लाठी वा बन्चरोजस्ता वस्तु छन् भने अरूले यसको पुच्छर, जिब्रो, सिङ वा शरीरतर्फ हात बढाइरहेका छन्। कतै पनि स्पष्ट रूपमा वध गरिएको दृश्य देखिँदैन। त्यसैले यो दृश्य साधारण शिकारभन्दा बढी कुनै साहसिक खेल, धार्मिक अनुष्ठान वा सामूहिक प्रदर्शनसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ।

चातालहोयुकका मानिसहरूका लागि जङ्गली साँढे केवल भोजनको स्रोत मात्र थिएनन्। तिनको विशाल आकार, शक्ति र जोखिमपूर्ण स्वभावले उनीहरूलाई सामाजिक तथा सांस्कृतिक प्रतीकको रूपमा विशेष महत्त्व दिएको थियो।

त्यहाँका घरका भित्ताहरू र भुइँहरू समय–समयमा पुनः पलस्तर गरिन्थे। केही भुइँहरू दर्जनौँ पटक र केही भित्ताहरू सयौँ पटकसम्म पुनः लेप गरिएका थिए। प्रत्येक नयाँ तहले पुरानो सतहलाई सुरक्षित राख्थ्यो, र कतिपय चरणहरूमा नयाँ चित्रहरू पनि थपिने गर्थे।

स्रोत: गुगल