LIKHIYA लिखिया

  करिब आठ हजार वर्षअघि कसैले एउटा जङ्गली साँढेको पिठ्युँमा सानो मानव आकृति चित्रित गरेको थियो। यो कृतिको निर्माण क्रेट (Crete) को नोसस (Knossos) मा रहेको प्रसिद्ध ‘बुल–लिपिङ’ भित्तेचित्रभन्दा चार हजार वर्षभन्दा पनि पहिले भएको मानिन्छ। यो दृश्य आजको टर्कीको कोन्या प्रान्तस्थित चातालहोयुक (Çatalhöyük) नामक नवपाषाणकालीन बस्तीको पाँचौँ तह (Level V) मा रहेको सजावटी संरचनाबाट प्राप्त भएको हो, जसलाई प्रायः “शिकारीहरूको मन्दिर” (Shrine of the Hunters) भनेर चिनिन्छ। चातालहोयुक आधुनिक टर्कीको चुम्रा (Cumra) नजिक अवस्थित एक विशाल नवपाषाणकालीन बस्ती थियो। यसको पूर्वी टाकुरा (East Mound) करिब ईसा पूर्व ७४०० देखि ६२०० सम्म बसोबास गरिएको थियो भने पश्चिमी टाकुरा (West Mound) मा ईसा पूर्व ६२०० देखि ५२०० सम्म चाल्कोलिथिक संस्कृतिको विकास भएको थियो। सन् २०१२ देखि यो स्थल युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छ। यहाँका घरहरू अत्यन्त नजिक–नजिक बनाइएका थिए, सडकहरू थिएनन्, मानिसहरू छानामाथिबाट आवतजावत गर्थे र भर्‍याङको सहायताले छानाको प्वालबाट घरभित्र प्रवेश गर्थे। यो भित्तेचित्र सन् १९६० को दशकमा पुरातत्...

 टाइम्स स्क्वायरदेखि ब्रसेल्ससम्म : विश्वमञ्चमा मिथिला कलाको उज्यालो यात्रा – एससी सुमन . कहिलेकाहीँ एउटा कलाकारको सपना केवल चित्र कोर्नुमा सीमित हुँदैन, त्यो आफ्नो माटो, संस्कृति र सभ्यतालाई विश्वसामु चिनाउने अभियानमा रूपान्तरित हुन्छ । मेरा लागि मिथिला कला त्यही अभियान हो—रङ, रेखा र प्रतीकहरूको माध्यमबाट हजारौं वर्ष पुरानो सभ्यताको कथा विश्वलाई सुनाउने प्रयासमा तल्लीन रहन्छु । सन् २०२५ मा अमेरिकाको न्यूयोर्कस्थित टाइम्स स्क्वायरबाट मैले “विश्व भ्रमणमा मिथिला कला” अभियानको घोषणा गरेको थिएँ । त्यो केवल एउटा कार्यक्रम थिएन, बरु मिथिला कला र नेपाली सांस्कृतिक सम्पदालाई विश्वका प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्रहरूमा पुर्‍याउने दीर्घकालीन संकल्प थियो । आज सन् २०२६ मा बेल्जियमको राजधानी ब्रसेल्समा आयोजित ‘Art for Sustainable Development Goals: Mithila Heritage’ प्रदर्शनीमा सहभागी भएर फर्किँदा त्यो सपना क्रमशः यथार्थमा रूपान्तरित हुँदै गएको अनुभूति गरिरहेको छु । यो मेरो युरोप यात्रा मेरा लागि मात्र विदेश भ्रमण नभएर; यो संस्कृति, कूटनीति, कला र सभ्यताबीचको एक अद्भुत संवादको यात्रा थियो । ब्रसेल्स...

  मिथिला कला: अलंकृत रेखाले भावनात्मक यात्रा -एससी सुमन   बिम्ब सृजन गरि अभिव्यक्तिको एउटा माध्यम हो कला । कलाको यो बिम्ब निरूपणको परम्परामा प्रतीकात्मक बिम्बलाई माध्यम सृजित गरि आफ्नो मनोभाव व्यक्त गरिने शैलीले रोचकता प्रदान गर्छ । यसले एक प्रकारको रहस्यात्मक उत्सुकता बढ छ । दर्शक चित्रलाई  बिंबानुरूप प्रतीकात्मक आकार संग जोडि एउटा कथात्मक अनुभूतिमा लीन हुन पुग्छ र त्यो चित्रको रस भावले तरंगित एउटा भावनात्मक यात्रा गर्न लाग्छ । मैथिली भित्तामा ज्यामितिक आकार, कलापूर्ण अभिप्राय, पारंपरिक आकल्पन, सहज बनावट र अनुकरण मूलक सरल आकृतिमा निहित स्वच्छंद आकल्पन, उन्मुक्त आवेग, रेखिक ऊर्जा र चाक्षुष सौंदर्य सृष्टि प्रस्तुत हुन्छ । ऑस्कर वाइल्डको विचारमा "कला, जीवनलाई होइन, हेर्नेलाई व्यक्त गर्छ ।" कला हाम्रो सभ्यता र संस्कृतिको त्यो प्रतिबिम्ब हो, जसमा त्यहाँको जनजीवनको आत्माको दर्शन हुन्छ । प्रतीकीकरण मानवको सहज स्वभाव हो । जसले कल्पनाशील कलाकार आफ्नो अनुभूति र भावनालाई सहजताले स्पष्ट गर्छ ।  त्रेता युगमा भगवान रामको विवाह माता सीताको संग सम्पन्न भैसके पछि, मिथिला साम्राज्यको...

Sacred Earth,Shared Future: The Sustainable Mithila of SC Suman. Diversity & cultural coexistence । 48" X 36" Acrylic on canvas । 2025 । SC Suman  Since the beginning of my journey as a Mithila painter, I have devoted myself to creating a dialogue between the ancient visual traditions of Mithila and the contemporary realities of our world. Through natural colors, spiritual aesthetics, and indigenous techniques inherited from my homeland, I strive to preserve the soul of Mithila art while presenting it within a global contemporary context. My grandmother remains the eternal source of my inspiration. Almost everything I know about Mithila painting has been passed down through generations of women in my family and community. I grew up watching my grandmother and other women adorn the mud walls and earthen floors of our home during festivals and sacred ceremonies. Their hands transformed ordinary spaces into living sanctuaries of beauty, devotion, and cultural memory. As a ch...